Doradztwo zawodowe – podstawowe pojęcia

Często posługujemy się pojęciami "doradztwo zawodowe" i „orientacja zawodowa”, czasami stosując je zamiennie. W literaturze jest wiele definicji tych pojęć. Każdy zajmujący się dziedziną doradztwa zawodowego stara się sformułować własną definicję. W polskim poradnictwie psychologiczno-pedagogicznym funkcjonuje definicja doradztwa zawodowego sformułowana przez Augustyna Bańkę, która mówi, że doradztwo zawodowe jest procesem pomagania ludziom w osiągnięciu lepszego zrozumienia samego siebie w odniesieniu do rodzaju pracy i środowiska pracy, w odniesieniu do wyboru właściwego zawodu, zmiany zatrudnienia oraz właściwego dostosowania zawodowego (Bańka, 2005). Jego celem jest zapoznanie osoby radzącej się z :

  • jej możliwościami i zainteresowaniami z punktu widzenia zastosowania zawodowego,
  • możliwościami zawodowymi na rynku pracy,
  • warunkami ekonomicznymi określonych prac i zawodów,
  • przeciwwskazaniami i szczególnymi wymaganiami z punktu widzenia minimalnego i najlepszego poziomu dostosowania zawodowego,
  • sposobami poszukiwania pracy,
  • sposobami kontaktowania się z pracodawcą (Bańka, 2005).

Drugim ważnym w poradnictwie i systemie edukacji pojęciem jest orientacja zawodowa. Według Anny Paszkowskiej-Rogacz jest to proces pomagania jednostce w poznaniu i wykorzystaniu własnego potencjału edukacyjnego, zawodowego i psychologicznego, tak by osiągnęła ona optymalny poziom zadowolenia z siebie i była jednocześnie społecznie użyteczna. Koncepcja ta jest ze swej natury demokratyczna, ponieważ podkreśla wagę dwóch aspektów rozwoju człowieka:

  1. uznaje, że każda jednostka ma prawo do kształtowania własnej przyszłości,
  2. zakłada, że społeczeństwo powinno zadbać o zapewnienie jednostce wyboru zawodowego zgodnego z jej zainteresowaniami (Paszkowska-Rogacz, 2002).

Tak więc termin orientacja zawodowa jest częściej stosowany i kojarzony z systemem oświaty i odnosi się bardziej do planowania ścieżki edukacyjnej, natomiast doradztwo zawodowe z rynkiem pracy i służbami zatrudnienia. Kolejnym ważnym zagadnieniem w poradnictwie zawodowym – bez którego nie można mówić o procesie pomagania jednostce – jest teoria rozwoju zawodowego, według której prowadzone są działania w tym zakresie.

W polskim systemie poradnictwa funkcjonującym w resorcie edukacji przyjęto teorię Donalda Supera. Głosi on, że wybór zawodu jest procesem długotrwałym – złożonym i rozciągniętym w czasie. Jest on przewidywalny, wspólny dla wszystkich jednostek. Można podzielić go na kilka etapów. Rozwiązanie każdego z nich przybliża człowieka do dokonania najbardziej trafnego, w danych warunkach wyboru swojego miejsca w życiu. Super uważa, że na rozwój zawodowy człowieka wpływają 3 czynniki:

  • czynnik roli związany z pojęciem "ja"; pierwszymi modelami roli zawodowych są rodzice i opiekunowie;
  • czynniki osobiste, czyli: uzdolnienia, zainteresowania, wartości i postawy, cała osobowość człowieka;
  • czynniki sytuacyjne obejmujące położenie społeczno-ekonomiczne rodziców, atmosferę domową, postawę rodziców wobec dziecka itd.

Według Supera rozwój człowieka przebiega przez pięć stadiów:

  1. Wzrostu (od narodzin do 15 r.ż)
  2. Eksploracji (15-24 r.ż)
  3. Stabilizacji (25-44 r.ż)
  4. Podtrzymania (45-64 r.ż)
  5. Schyłku (po 65 r.ż)

W tym miejscu chciałabym przybliżyć szczegółowiej dwie pierwsze fazy, z prostego powodu – osoby z tych właśnie grup wiekowych są głównymi i bezpośrednimi odbiorcami usług poradni w zakresie doradztwa zawodowego.

W fazie dzieciństwa (wzrostu) następuje rozwój pojęcia "ja", najpierw dominująca jest rola potrzeb i fantazji, później wraz z uspołecznieniem i zdobywaniem przez dziecko doświadczeń rośnie znaczenie zainteresowań i zdolności.

Faza ta obejmuje 3 okresy:

  • Okres fantazji (4-10 r.ż) dominacja potrzeb – ważne jest odgrywanie ról społecznych w zabawie.
  • Okres zainteresowań (11-12 r.ż) – to, co się lubi, staje się główną determinantą aspiracji i aktywności.
  • Okres umiejętności (13-14 r.ż) – analizowanie własnych zdolności pod kątem wymagań zawodowych.

Faza dorastania (poszukiwań) charakteryzuje się badaniem siebie i wypróbowywaniem różnych ról zawodowych.

Ta faza również obejmuje 3 okresy:

  • Wstępny (15-17 r.ż) – dokonywanie pierwszych wyborów (w dyskusjach, fantazjach, próbach pracy) na podstawie potrzeb, zainteresowań, umiejętności oraz dostępnych możliwości.
  • Przejściowy (18-21 r.ż) – dominują rozwiązania uwzględniające rzeczywiste możliwości kształtowane przez wejście na rynek pracy, kształcenie profesjonalne.
  • Próby (22-24 r.ż) – lokalizowanie najbardziej prawdopodobnego obszaru aktywności zawodowej, podjęcie pierwszej pracy i wypróbowanie jej jako "pracy na całe życie". (Paszkowska-Rogacz, Tarkowska, 2004).

Znając te podstawowe pojęcia możemy w bardziej przemyślany, a zarazem skuteczny sposób prowadzić zajęcia z młodzieżą, zarówno grupowe, jak i indywidualne.



mgr J. Serafinowicz
pedagog, doradca zawodowy


Bibliografia:

  1. Paszkowska-Rogacz A. (2002). Warsztat pracy europejskiego doradcy kariery zawodowej. Warszawa: KOWEZiU.
  2. Paszkowska-Rogacz A., Tarkowska M. (2004). Metody pracy z grup w poradnictwie zawodowym. Warszawa: KOWEZiU.
  3. Bańka A. (2005). Zawodoznawstwo, doradztwo zawodowe, pośrednictwo pracy. Poznań: Print-B.




         

Wszelkie prawa zastrzeżone © 2012 :: Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna nr 1 w Bydgoszczy