Etapy kształtowania się i rozwoju mowy u dzieci z Zespołem Downa.

Mowa odgrywa niezwykle ważną rolę w komunikacji międzyludzkiej. W tej postaci, jaką się nią posługujemy w chwili obecnej, jest wytworem społecznym, uwarunkowanym biologicznie, psychicznie i społecznie, doskonalonym przez wiele pokoleń ludzkich. Rozwój mowy u dziecka z Zespołem Downa jest zwykle znacznie częściej opóźniony niż u dziecka prawidłowo rozwiniętego. Kształtowanie i rozwój mowy u dzieci z Zespołem wyznaczają, podobnie jak u dzieci z normą rozwojową, kolejno po sobie następujące fazy, zwane też okresami kształtowania mowy. Przez każdą z tych faz przechodzi każda jednostka ludzka, zwłaszcza przez te początkowe, niezależnie od prezentowanego poziomu rozwoju fizycznego i psychicznego.

Na podstawie badań stwierdzono, że okresy kształtowania się mowy u dzieci z Zespołem Downa nie przebiegają równolegle z wiekiem dziecka. Możemy je podzielić na:

  • Okres melodii (sygnału-apelu) - charakterystycznymi formami są tutaj głużenie, czyli przypadkowe dźwięki wydawane przez niemowlę i gaworzenie czyli produkowanie dźwięków, wsłuchiwanie się w nie i powielanie ich.

    U dzieci z Zespołem Downa głużenie może się pojawić miedzy 4 a 13 miesiącem życia, a gaworzenie, w zależności od poziomu rozwoju psychofizycznego dziecka, miedzy 7 miesiącem a 6 rokiem życia dziecka.
  • Okres wyrazu - u dzieci prawidłowo rozwijających się obejmuje drugi rok życia, natomiast dzieci z omawianym Zespołem wchodzą w niego między 18 miesiącem a 10 rokiem życia. Okres ten trwa nie kilkanaście miesięcy, lecz nawet kilka lat.
  • Okres zdania i okres swoistej mowy dziecięcej - okres bardzo intensywnego rozwoju mowy. U dziecka prawidłowo rozwijającego się przypadający na wiek od trzeciego do siódmego roku życia. Pojawiają się tu poszczególne kategorie gramatyczne, zasady łączenia wyrazów w zdania, wzbogaca słownictwo czynne, ustala się wymowa.

Dzieci z Zespołem Downa wchodzą w ten okres z dużym opóźnieniem, czasem kilkunastoletnim, a niektórym z nich w ogóle nie uda się dojść do tego etapu rozwojowego.

Na podstawie badań stwierdzono, że dzieci z Zespołem zaczęły budować swoje pierwsze dwuwyrazowe wypowiedzi między 4 a 14 rokiem życia, jednak wyraźnie fakt ten był uzależniony od poziomu rozwoju umysłowego i dotyczył tylko dzieci o wyższym poziomie tzn. upośledzonych w stopniu lekkim, umiarkowanym i tyko niektórych z upośledzeniem w stopniu znacznym. Zaobserwowano zależność: im wyższy wiek inteligencji tym bardziej prawidłowa wymowa, wzbogacona struktura zdań i ich nośność informacyjna.

Wypowiedzi dzieci z Zespołem Downa są na ogół mało komunikatywne - dzieci niepoprawnie artykułują poszczególne dźwięki i stąd zbudowane z nich wypowiedzenia są niewyraźne, bełkotliwe, nieczytelne lub wypowiadane dźwięki są poprawne, lecz w potoku fonicznym bywają zniekształcane.

Na płaszczyźnie komunikacji słownej ujawniają się najsilniej cechy rozwoju umysłowego dzieci z Zespołem Downa:

  • Uwarunkowane centralnie jako następstwo uszkodzenia CUN.
  • Następstwo uszkodzenia dróg nerwowych lub narządów biorących udział w procesie mowy.
  • Uwarunkowane nieprawidłowym zgryzem, wadliwą budową anatomiczną krtani, nosogardzieli, jamy ustnej.
  • Następstwo nieprawidłowo funkcjonującego aparatu słuchowego (zaburzenia słuchowe, obniżenie progu słyszenia, trudności w różnicowaniu dźwięków itp.).
  • Przyczyny "społeczne" - brak kontaktu dziecka z osobami mówiącymi, izolowanie go od ludzi, rówieśników, rodzeństwa, eliminowanie wszelkich podniet i okazji do mówienia, do porozumiewania się.

Przyczyny nieprawidłowej wymowy u dzieci z Zespołem Downa są następujące:

  • spowolniałość myślenia,
  • myślenie konkretno-obrazowe,
  • trudności w różnicowaniu i uogólnianiu,
  • dostrzeganie mało istotnych elementów, a pomijanie elementów istotnych,
  • trudności w tworzeniu pojęć,
  • brak rozumienia zjawisk, stosunków przestrzennych, wielkości, zbiorów, zależności między nimi itp.

U dzieci z Zespołem Downa rozumienie słów znacznie wyprzedza samodzielne mówienie. Niezmiernie ważne jest więc opanowanie systemu znaków służących porozumiewaniu się (znaków mimicznych, gestów, migów), rozumienie ich znaczenia, odczytywania ich zgodnie z intencją.

Dziecko z Zespołem Downa, które nie opanowało sztuki mówienia, lecz rozumiejące to, co się wokół niego dzieje, potrafi być doskonały partnerem dialogu.



opracowała mgr Ewa Gabruś-Tłoczyńska - pedagog




         

Wszelkie prawa zastrzeżone © 2012 :: Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna nr 1 w Bydgoszczy