Słowniczek terminów stosowanych w opiniach
Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej


Słuch fonematyczny (fonetyczny) - zwany też słuchem mownym - jest to zdolność do rozpoznawania i różnicowania dźwięków mowy (najmniejszych elementów składowych wyrazów czyli fonemów). Procesy te odbywają się na poziomie kory mózgowej. Słuch fonemowy zaczyna kształtować się w trzecim kwartale życia kształtować się w trzecim kwartale życia dziecka, pełna dojrzałość osiągana jest około 6, 7 roku życia. Dzięki niemu słyszymy różnice pomiędzy dźwiękami bardzo podobnymi np. p-b, t-d, k-g itd. Dalszy etap w rozwoju słuchu fonematycznego stanowi analiza i synteza słuchowa.


Analiza słuchowa - to umiejętność wyodrębniania z potoku mowy: zdań, w zdaniach wyrazów, w wyrazach sylab, a w sylabach głosek z zachowaniem ich kolejności.


Synteza słuchowa - to scalanie głosek, sylab i wyrazów w określone, złożone układy słuchowe.


Pamięć słuchowa - to pamięć wzorców słuchowych wyrazów tzn. pamięć ich długości (liczby sylab i głosek oraz ich kolejności w wyrazie). Jest to również zdolność zatrzymywania w pamięci ciągów wyrazów połączonych związkami logiczno - gramatycznymi (np. dni tygodnia, nazwy miesięcy po kolei, wiersze, piosenki itp.)


Percepcja wzrokowa - to zdolność rozpoznawania i różnicowania bodźców wzrokowych oraz umiejętność ich interpretowania.


Percepcja słuchowa - jest to proces rozpoznawania, różnicowania, zapamiętywania, analizowania i syntetyzowania dźwięków.


Analiza i synteza (wzrokowa, słuchowa) - to rozkładanie na części i scalanie materiału wzrokowego (obrazki, wyrazy) lub słuchowego (dźwięki, zdania, słowa) w celu budowania całości obrazu, słowa; dokonuje się na poziomie mózgu.


Analizatory - w odniesieniu do umiejętności czytania mówi się o trzech analizatorach: wzrokowym, słuchowym i kinestetyczno - ruchowym. Analizator składa się z: receptora (odbierającego bodźce, charakterystycznego dla określonego narządu zmysłów - oczy, uszy, mięśnie), drogi nerwowej (doprowadzającej bodźce do odpowiednich obszarów mózgu), ośrodka w mózgu (w którym zachodzi analiza i synteza).


Słuch fonemowy - zdolność wyróżniania głosek oraz różnicowania głosek podobnych w słyszanych słowach (np. bułka - półka).


Percepcja słuchowa = funkcje słuchowo - językowe związane ze słuchem fonemowym oraz umiejętnościami fonologicznymi (analiza i synteza głoskowa i sylabowa - rozkład wyrazów na głoski i sylaby oraz ich scalanie), a także pamięcią słuchową; zaburzenia tych funkcji są związane z nieprawidłowym działaniem analizatora słuchowego i mogą objawiać się: trudnością odróżniania podobnych głosek (np. z-s, g-k, d-t), trudnościami w dokonywaniu analizy i syntezy głoskowej słów oraz opuszczaniem lub myleniem liter, końcówek wyrazów, przestawianiem liter, trudnościami w zapisywaniu zmiękczeń, różnicowaniu głosek i-j.


Percepcja wzrokowa = funkcje wzrokowe - analiza i synteza wzrokowa materiału konkretnego (obrazków, kształtów) lub abstrakcyjnego (teksty, zdania, wyrazy) oraz pamięć wzrokowa; zaburzenia tych funkcji związane są z nieprawidłowym działaniem analizatora wzrokowego i mogą objawiać się: myleniem liter o podobnym kształcie (a-o, l-t-ł, m-w-n), myleniem liter podobnych ale o różnym kierunku (b-p-g-d, m-w, n- u), gubieniem elementów graficznych liter (ogonki, kreski, kropki), błędami typowo ortograficznymi.


Deficyty rozwojowe = dysfunkcje parcjalne lub fragmentaryczne, zaburzenia rozwoju- są konsekwencją minimalnych zmian w centralnym układzie nerwowym (mózgu):

  • parcjalne zaburzenia rozwoju psychomotorycznego - obejmują większy obszar czynności, np. opóźnienie rozwoju motoryki (dużej - sprawności ruchowej całego ciała, małej - sprawności rąk) lub zaburzenia rozwoju mowy (zarówno czynnej - mówienie, jak i biernej - rozumienie)
  • fragmentaryczne zaburzenia rozwoju psychomotorycznego - obejmują mniejszy obszar czynności, np. opóźnienie rozwoju tylko w zakresie motoryki małej lub zaburzenia w zakresie mowy czynnej (dziecko wszystko rozumie, ale ma trudności z wypowiadaniem się)

Funkcje poznawcze = procesy poznawcze - zespół procesów, dzięki którym odbieramy informacje z otoczenia: uwaga, pamięć, wrażenia i spostrzeżenia, orientacja w schemacie ciała (prawa i lewa strona) i przestrzeni, myślenie.


Inteligencja ogólna - jest wypadkową inteligencji werbalnej (słownej) i niewerbalnej (bezsłownej, praktyczno-technicznej); można ją zmierzyć za pomocą różnych skal inteligencji, np. D. Wechslera (WISC-R).


Inteligencja percepcyjno- motoryczna - współdziałanie procesów poznawczych i czynności ruchowych, np. przy pisaniu ze słuchu - uwaga, analiza i synteza wzrokowa i słuchowa oraz ruch ręki piszącej.


Koordynacja wzrokowo-ruchowa - współpraca oka i ręki, umożliwia wykonywanie precyzyjnych ruchów rąk pod kontrolą wzroku, m.in. rysowanie i pisanie.


Lateralizacja jednorodna (prawostronna, lewostronna) - dominacja czynności ruchowych jednej ze stron ciała (najczęściej prawej ręki, nogi, oka, ucha), związana z dominacją jednej z półkul mózgowych.


Lateralizacja nieustalona - brak dominacji stronnej ciała (oburęczność, obuoczność), charakterystyczna do 5-6 roku życia; ustalenie się dominacji ręki i oka powinno nastąpić do siódmego roku życia, gdy dziecko podejmuje naukę pisania.


Lateralizacja niejednorodna - np. dominacja lewego oka i prawej ręki; nie może być traktowana jako objaw patologii, jednak wśród uczniów z dysleksją przypadków skrzyżowanej lateralizacji jest istotnie więcej niż wśród dobrze czytających.


Pamięć mechaniczna - zdolność do przyswajania wiedzy w sposób nieuświadomiony.


Pamięć logiczna - oparta na myśleniu, kojarzeniu faktów.


Pamięć bezpośrednia - świeża; pozwala zapamiętać i natychmiast odtworzyć zapamiętany materiał; zaburzenia powodują, że uczeń ma problemy z zapamiętaniem zdań podczas pisania dyktanda, z zapamiętaniem dwóch poleceń jednocześnie, z liczeniem w pamięci.


Tempo uczenia się wzrokowo- ruchowego - zdolność do utrwalania i przypominania informacji "usłyszanych".


Pamięć wzrokowa - zdolność do utrwalania i przypominania informacji "widzianych".


Obniżona sprawność manualna - niska sprawność ruchowa rąk; charakterystyczne jest np. późne nabywanie umiejętności związanych z samoobsługą (ubieranie się, zapinanie guzików, wiązanie sznurowadeł), trudności w posługiwaniu się nożyczkami; niska sprawność manualna pociąga za sobą obniżony poziom graficzny pisma (obniżona sprawność grafomotoryczna), wolne tempo pisania, nieestetyczny wygląd zeszytów; dzieci z obniżoną sprawnością manualną szybko się męczą przy pracach graficznych i pisaniu.

Tempo uczenia się wzrokowo- ruchowego - szybkość uczenia się pisania symboli graficznych opartego na koordynacji oka i ręki; uzależnione jest od prawidłowej sprawności manualnej i ustalonej lateralizacji; często obniżone u osób z dysleksją.


Zaburzenia orientacji przestrzennej - brak orientacji w prawej i lewej stronie ciała oraz w kierunkach w przestrzeni (w lewo, w prawo, wyżej, niżej, w przód, w tył, nad, pod, itd.); związane są z nimi trudności w rysowaniu (niewłaściwe proporcje i rozplanowanie rysunku), czytaniu (przestawianie liter i cząstek wyrazów, przeskakiwanie linijek), w pisaniu (rozplanowanie kartki, mylenie liter i cyfr o podobnych kształtach, pisanie od prawej do lewej strony).


Zdolność przestrzennej organizacji materiału wzrokowego = organizacja postrzegania wzrokowego - umiejętność złożenia w całość określonego obrazu (rysunek, kompozycja geometryczna), z uwzględnieniem elementów zasadniczych budujących ten obraz oraz elementów szczegółowych.


Rozwój nieharmonijny = nieharmonijny rozwój poszczególnych funkcji - występuje, gdy poszczególne sfery rozwijają się w innym tempie (opóźnienie lub przyspieszenie rozwoju poszczególnych funkcji), np. opóźnienie rozwoju mowy, opóźnienie rozwoju emocjonalnego.


Podstawowe umiejętności arytmetyczne - przeliczanie, dodawanie, odejmowanie, w przypadku starszych dzieci - mnożenie, dzielenie, rozwiązywanie zadań z treścią.


Myślenie przyczynowo - skutkowe - umiejętność wskazywania następstw określonych sytuacji, wyszukiwania przyczyn pewnych stanów rzeczy, porządkowania zdarzeń (np. w układaniu historyjek obrazkowych).


Myślenie przez analogię - polega na formułowaniu wniosków na temat danej sytuacji na podstawie podobnej znanej sytuacji, wyciąganiu wniosków z podobieństw między przedmiotami, sytuacjami (np. kończenie zdań typu: "Brat jest chłopcem, a siostra jest.").


Ćwiczenia na materiale abstrakcyjnym - ćwiczenia oparte na literach, cyfrach, wyrazach i zdaniach oraz symbolach.


Ćwiczenia na materiale konkretnym - ćwiczenia oparte na obrazkach, przedmiotach.



Opracowała: mgr Justyna Samojlik (pedagog-terapeuta)
w konsultacji z mgr Anną Kowalską (psycholog)




         

Wszelkie prawa zastrzeżone © 2012 :: Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna nr 1 w Bydgoszczy